አጋንንት የሚወጣው በኢየሱስ ስም ብቻ ነውን? መጽሐፍ ቅዱሳዊና የአባቶች ምርመራ

አጋንንት የሚወጣው በኢየሱስ ስም ብቻ ነውን? መጽሐፍ ቅዱሳዊና የአባቶች ምርመራ

በብዙ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች (Evangelical Christians) ዘንድ፥ አጋንንት ሊባረሩ የሚችሉት "በኢየሱስ ስም" የሚለውን ሐረግ በአፍ በመናገር ብቻ እንደሆነ በተለምዶ ይታመናል። ይህ ጽኑ እምነት ብዙውን ጊዜ እንደ ማርቆስ ፲፮፥፲፯ ("በስሜ አጋንንትን ያወጣሉ")፣ ሉቃስ ፲፮፥፲፯ ("አጋንንት ስንኳ በስምህ ተገዝተውልናል") እና ሐዋርያት ሥራ ፲፮፥፲፰ ሐዋርያው ጳውሎስ ርኩሱን መንፈስ፦ "ከእርሷ እንድትወጣ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም አዝሃለሁ" በሚለው ጥቅስ ላይ የተመሠረተ ነው። እነዚህ ክፍሎች የክርስቶስ ሥልጣን በአጋንንት ማባረር ሥራ ላይ እንደሚገለጥ በግልጽ የሚያረጋግጡ ቢሆንም፣ "የኢየሱስ ስም" የሚለው የቃል ቀመር ብቻ ኃይል አለው የሚለው መደምደሚያ ግን የመጽሐፍ ቅዱስን "ስም" የሚለውን እውነተኛ ትርጉምም ሆነ የቀደመችውን ቤተክርስቲያን ነገረ-መለኮት በጭራሽ አይወክልም።

ቅዱሳት መጻሕፍት ዘወትር እንደሚያስተምሩት "ስም" የሚለው ቃል የእግዚአብሔርን ማንነት፣ ሥልጣን፣ ኃይልና መገኘት ያመለክታል እንጂ እንደ አስማታዊ ድግምት (magical incantation) የሚቆጠር አይደለም። በብሉይ ኪዳን ሁሉ የእግዚአብሔር ስም ከመለኮታዊ ሥልጣኑ ጋር አንድ ነው። መዝሙረኛው እንዲህ ይላል፦

እነዚያ በሰረገላ እነዚያም በፈረስ ይታመናሉ፤ እኛ ግን በአምላካችን በእግዚአብሔር ስም ከፍ ከፍ እንላለን።" (መዝሙር ፳፥፯)

እንዲሁም፦

የእግዚአብሔር ስም የጸና ግምብ ነው፤ ጻድቅ ወደ እርሱ ይሮጣል፥ ከፍ ከፍም ይላል።" (ምሳሌ ፲፰፥፲)

አንድም እንኳ እስራኤላዊ የያህዌን (יהוה) መለኮታዊ ስም በከንቱ መጥራት ብቻ እግዚአብሔርን እንዲሠራ ያስገድደዋል ብሎ አላመነም። ይልቁኑ በእግዚአብሔር ስም መታመን ማለት በራሱ በእግዚአብሔር መታመን ማለት ነው። ስለዚህ አዲስ ኪዳን "በኢየሱስ ስም" መሥራትን ሲናገር፣ በክርስቶስ መለኮታዊ ሥልጣንና በሰጠው ተልዕኮ ሥር መሥራትን ማለቱ ነው እንጂ የተወሰኑ የፊደላት ድምፆችን በከንቱ ማንበብ ማለት አይደለም። ይህ አረዳድ ክርስቶስ ራሱ ሥልጣኑ ከአብ ሥልጣን የማይነጠል መሆኑን በገለጠበት ቃል ይበልጥ ይጸናል፤ ኢየሱስ እንዲህ ብሏልና፦

እኔና አብ አንድ ነን።" (ዮሐንስ ፲፥፴)

ደግሞም እንዲህ ይላል፦

እኔን ያየ አብን አይቷል" (ዮሐንስ ፲፬፥፲) "በእኔ የሚኖረው አብ እርሱ ሥራውን ይሠራል። " (ዮሐንስ ፲፬፥፲)

ከዚህም በላይ፦

ለአብ ያለው ሁሉ የእኔ ነው።" (ዮሐንስ ፲፮፥፲፭

እነዚህ ክፍሎች የሚያሳዩት ክርስቶስ ከአብ የተለየ ራሱን የቻለ ሥልጣን ፈጽሞ እንደማይጠቀም ነው። ይልቁኑ የክርስቶስ ሥራ ሁሉ በአንድ ጊዜ የአብም ሥራ ነው። ስለዚህ ክርስቶስን መጥራት አብን አያስወግድም፣ የአብም ሥልጣን ከወልድ ተለይቶ አይኖርም። ይህ መርህ በቀደመችው ቤተክርስቲያን ነገረ-መለኮት ውስጥ መሠረታዊ ዓምድ ሆኖ ነበር። አባቶች ይህንን እውነት በአጭሩ እንዲህ በሚለው አገላለጽ ያጠቃልሉት ነበር፦

Opera Trinitatis ad extra indivisa sunt — "የሥላሴ የውጭ ሥራዎች የማይከፈሉ (አንድ) ናቸው።"

እግዚአብሔር በፍጥረት፣ በማዳን፣ በፍርድ፣ በድንቅ ሥራ ወይም በአጋንንት ማባረር ሥራ ውስጥ በሚንቀሳቀስበት ጊዜ ሁሉ፥ አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ በአንድነት ይሠራሉ፤ ምክንያቱም አንድ መለኮታዊ ባሕርይ (essentia) እና አንድ መለኮታዊ ፈቃድ (voluntas) አላቸውና። ስለዚህ መጻሕፍት አብዛኛውን ጊዜ በሥጋ የተገለጠውን የአስታራቂውን የክርስቶስን ሥልጣን ቢያጎሉትም፥ አጋንንት የሚባረሩት ግን በአንዱ በሦስትነቱ አምላክ (Triune God) ሥልጣን ነው።

የቤተክርስቲያን አባቶች ክርስቶስ በአጋንንት ላይ ያለው መለኮታዊ ሥልጣን ምንጭ መሆኑን ዘወትር ሲያስተምሩ፣ ስሙ ግን እንደ አስማታዊ ቀመር እንዳይቆጠር እጅግ ይጠነቀቁ ነበር።

ከመጀመሪያዎቹ ምስክሮች አንዱ ቅዱስ ዮስጢኖስ ሰማዕት (Justin Martyr) ነው። በታዋቂው «ከአይሁዳዊው ጥሪፎ ጋር በተደረገ ውይይት» (Dialogue with Trypho) መጽሐፉ ላይ፥ ኢየሱስን እንደ ተራ ሰዋዊ መምህር ሳይሆን፣ በብሉይ ኪዳን ሁሉ የተገለጠው መለኮታዊው የስም እውነታ አድርጎ ይገልጸዋል፤ እንዲህም ሲል ይጽፋል፦

ከዚህም በላይ በዘጸአት መጽሐፍ ውስጥ ለአብርሃም ወይም ለያዕቆብ አልተገለጠም የተባለው የእግዚአብሔር የገዛ ራሱ ስም "ኢየሱስ" እንደነበረ አስተውለናል... "እነሆ፥ መልአኬን በፊቱ እሰድዳለሁ... ስሜ በእርሱ ላይ ነውና አትከራከረው" [ዘጸአት ፳፫፥፳–፳፩]። አባቶቻችሁን ወደ ምድር የመራቸው እርሱ በዚህ በኢየሱስ ስም እንደሚጠራ አሁን አስተውሉ... እንግዲህ እግዚአብሔር ለአብርሃም፣ ለያዕቆብና ለሙሴ ራሱን በብዙ መልክ እንደገለጠ ካወቅን፥ በሁሉም አባት በሆነው በፈቃዱ ከድንግል ሰው ሆኖ መወለዱን ለማመን እንዴት እንቸገራለን?

— ቅዱስ ዮስጢኖስ ሰማዕት፥ ከትሪፎ ጋር የተደረገ ውይይት (ምዕራፍ ፸፭)

የዮስጢኖስ ክርክር ትልቅ ትርጉም አለው፤ ምክንያቱም እርሱ "ኢየሱስ" የሚለውን ቃል እንደ አስማት አልቆጠረውም፤ ይልቁኑ ኢየሱስን ራሱን ሥልጣኑ የእግዚአብሔር የሆነ መለኮታዊ መገኘት አድርጎታል እንጂ። በአጋንንት ላይ ያለው ሥልጣን የክርስቶስ የሆነው ክርስቶስ እውነተኛ አምላክ ስለሆነ ነው።

በተመሳሳይ መልኩ፣ የሊዮኑ ቅዱስ ሄሬኔዎስ (Irenaeus of Lyons) አጋንንትን ማባረር ከማንኛውም ሥርዓታዊ ቀመር ይልቅ ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ድል አድራጊነት ላይ ይመስርታል፤ እንዲህም ይላል፦

በእውነት የእርሱ ደቀ መዛሙርት የሆኑት፥ ከእርሱ ጸጋን ተቀብለው በስሙ ድንቅ ሥራዎችን ይሠራሉ... ሌሎች ደግሞ እጃቸውን በበሽተኞች ላይ ጭነው ይፈውሳሉ... አዎን፥ ከዚህም በላይ ሙታን እንኳ ተነስተዋል፥ በመካከላችንም ለብዙ ዓመታት ኖረዋል። በተመሳሳይ መልኩ በአጋንንት የተያዙትም ብዙ ጊዜ ይነጻሉ።

— ሄሬኔዎስ፥ በክህደት ላይ የተሰጠ ምላሽ

እዚህ ላይ ሄሬኔዎስ እነዚህን ሥራዎች በሙሉ አማኞች ከክርስቶስ በሚቀበሉት ጸጋ ላይ ማድረጉንና ትኩረቱ በቃል ዘዴ ላይ ሳይሆን በመለኮታዊ ኃይል ላይ መሆኑን ልብ በሉ።

በተጨማሪም ሊቁ ኦሪገን (Origen) ክርስቲያናዊ አጋንንትን ማባረርን ከአረማውያን አስማት በጥብቅ ይለያል፦

የኢየሱስ ስም አጋንንትን ከነፍሳትና ከሥጋት በማውጣት ረገድ ብዙ የኃይሉን ምሳሌዎች አሳይቷል... ኃይሉ የሚኖረው በአስማት ጥበብ ውስጥ ሳይሆን፣ ከታሪኩ አዋጅ ጋር አብሮ በሚጠራው በኢየሱስ ስም ውስጥ ነው።

— ኦሪገን፥ በሴልሰስ ላይ የተሰጠ ምላሽ

በሌላ ስፍራም እንዲህ ሲል ያብራራል፦

በኢየሱስ ስም ውስጥ ምንም ዓይነት የአስማት ጥበብ የለም፤ ነገር ግን አጋንንትን የሚጥል መለኮታዊ ኃይል እንጂ።

— ኦሪገን፥ በሴልሰስ ላይ የተሰጠ ምላሽ

የኦሪገን ማብራሪያ እጅግ አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም እርሱ ክርስቲያኖች አስማት ያደርጋሉ ለሚለው ለአረማውያኑ ክስ በቀጥታ ምላሽ እየሰጠ ነበርና። መልሱም የማያሻማ ነው፦ ሥልጣኑ የራሱ የክርስቶስ ነው እንጂ በድግምት የሚገኝ አይደለም። ይህ እውነት

በታላቁ አትናቴዎስ ዘእስክንድርያ (Athanasius of Alexandria) ትምህርትና አኗኗር ውስጥም ይታያል። የቅዱስ እንጦንስን ሕይወት ሲተርክ፥ አትናቴዎስ ደጋግሞ እንደገለጠው ክርስቶስ በሚጠራበት ጊዜ አጋንንት ይሸሹ ነበር፤ ምክንያቱም አስቀድሞ ድል ያደረጋቸውን ጌታ ያውቁት ነበርና፦

አጋንንት ራሳቸው ይንገሯችሁ... የመስቀሉን ምልክት እንኳ ባዩ ጊዜ ይሸሻሉ፥ በክርስቶስም ስም ብቻ ያፍራሉ።

— አትናቴዎስ፥ Life of Antony

እዚህ ላይም ቢሆን ትኩረቱ በድምፅ አነባበብ ላይ ሳይሆን ክርስቶስ በሁሉም የአጋንንት ኃይላት ላይ ባለው መለኮታዊ ጌትነቱ ላይ ነው።

የሂጶው ቅዱስ አውግስጢኖስ (Augustine of Hippo) እንዲሁ ስለ ድንቅ ሥራዎች ያለውን አስማታዊ አረዳድ በሙሉ ውድቅ ያደርጋል። በአረማውያን አጉል እምነት ላይ ሲጽፍ እንዲህ ይላል፦

የክርስቶስ ስም እንደ አስማት ድግምት አይደለም። በእውነተኛ እምነት ጥቅም ላይ በሚውልበት ጊዜ፥ እርሱ በሚወክለው አካል ኃይል ይሠራል።

— አውግስጢኖስ፥ ስለ ክርስቲያናዊ ትምህርት

ለአውግስጢኖስ ፍሬያማነቱ የሚገኘው በቃል መናገር ውስጥ ሳይሆን በእምነት በሚጨበጠው በራሱ በክርስቶስ ውስጥ ነው። አዲስ ኪዳን ራሱ "ኢየሱስ" የሚለውን ቃል እንዲሁ መናገር ብቻ አጋንንትን በግድ እንደሚያስወጣ የሚያስበውን አስተያየት ፍጹም ውድቅ ያደርጋል። በሐዋርያት ሥራ ፲፱፥፲፫–፲፮ ላይ የአስቄዋ ሰባት ልጆች የጳውሎስን አገልግሎት ለመኮረጅ ይሞክራሉ፦

ጳውሎስ በሚሰብከው በኢየሱስ አምላችኋለሁ

ርኩሱ መንፈስ ግን እንዲህ ሲል መለሰላቸው፦

ኢየሱስንስ አውቀዋለሁ ጳውሎስንም አውቀዋለሁ፤ እናንተ ግን እነማን ናችሁ?

ከዚያም አጋንንቱ በረቷቸው። ይህ ክፍል የሚያሳየው ከእውነተኛ እምነት፣ ከመለኮታዊ ሥልጣንና ከክርስቶስ ጋር ካለው ኅብረት ውጭ "ኢየሱስ" የሚለውን ስም ዝም ብሎ መደጋገም ምንም ዋጋ እንደሌለው ነው። ሐረጉ ራሱ አውቶማቲክ ኃይል ቢኖረው ኖሮ፥ የአስቄዋ ልጆች በተሳካላቸው ነበር። ይልቁኑ መጽሐፍ ቅዱስ ዛሬም ብዙ ክርስቲያኖች ሳያውቁት የሚከተሉትን የአስማት አረዳድ በግልጽ ያጋልጣል።

ከዚህም በላይ ቤተክርስቲያን መለኮታዊው ሥልጣን ለአብ፣ ለወልድና ለመንፈስ ቅዱስ እኩል መሆኑን ዘወትር ትመሰክራለች። የክርስቶስ ታላቅ ተልዕኮ እንዲህ ያዝዛል፦

በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም (በነጠላ ቃል) አጥምቋቸው" (ማቴዎስ ፳፰፥፲፱)

የስም ነጠላ ቃል መሆኑ (singular "name") እጅግ ጥልቅ ምስጢር አለው። ክርስቶስ "በስሞቻቸው" አላለም፤ ነገር ግን ሦስቱ አካላት አንድ መለኮታዊ ባሕርይ ስላላቸው "በስሙ" አለ። ስለዚህ ቤተክርስቲያን በአንዱ በቅድስት ሥላሴ ስም ታጠምቃለች። የአብ ሥልጣን የወልድ ሥልጣን ነው፤ የወልድ ሥልጣን የመንፈስ ቅዱስ ሥልጣን ነው፤ የመንፈስ ቅዱስ ሥልጣን የአብ ሥልጣን ነው። በመሆኑም፥ አንድ ሰው "አጋንንት አብን በመጥራት ሊባረሩ ይችላሉን?" ብሎ ቢጠይቅ፥ መልሱ በጥንቃቄ መታወቅ አለበት። አብ ፍጹም አምላክ፣ ወልድ ፍጹም አምላክ፣ መንፈስ ቅዱስም ፍጹም አምላክ ስለሆኑ አንድ መለኮታዊ ሥልጣን ብቻ አለ። ቢሆንም ግን ቅዱሳት መጻሕፍት ክርስቲያኖች ክርስቶስን እንዲጠሩ ይመራቸዋል፤ ምክንያቱም እርሱ በመስቀል ላይ በመሞቱና በመነሣቱ ሰይጣንን ድል ያደረገው በሥጋ የተገለጠው አስታራቂ (incarnate Mediator) ነውና (ቈላስይስ ፪፥፲፭፤ ዕብራውያን ፪፥፲፬–፲፭)። ስለዚህ ሐዋርያት አጋንንትን የሚያዙት በአብ ሥልጣን ማነስ ሳይሆን፣ አብ የራሱን የማዳን ሥልጣን በሰው በሆነው ልጁ በኩል ስለገለጠና ስለፈጸመ ነው።

ስለዚህ የሉተራን ወግ (Lutheran tradition) ይህንን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሚዛን ይጠብቃል። አጋንንት በክርስቶስ ሥልጣን እንደሚባረሩ በደስታ ይመሰክራል፤ ነገር ግን የክርስቶስን ስም ወደ ተራ የቃል አስማት ከመለወጥ ይቆጠባል። ኃይሉ በሰው በሆነው ልጁ በኩል ለሚሠራው ለአንዱ ለሥላሴ አምላክ ነው። ክርስቶስ ራሱ "በስሜ የምትለምኑትን ሁሉ" ሲል፥ እንደ ፈቃዱ፣ እንደ ማንነቱና እንደ ሥልጣኑ መለመንን ማለቱ ነው እንጂ በዓረፍተ-ነገሩ መጨረሻ ላይ ስሙን ዝም ብሎ መለጠፍ ማለት አይደለም። የቤተክርስቲያን አባቶች "የኢየሱስ ስም" የሚለውን በዚህ መንገድ በአንድ ድምፅ ተረድተውታል፦ እንደ ድግምት ሳይሆን፥ ከአብ፣ በወልድ፣ በመንፈስ ቅዱስ የተገለጠው የአንዱ መለኮታዊ ሥልጣን መገለጫ አድርገው ነው። ስለዚህ ክርስቲያኖች በልጁ ላይ በሚጠሩበት ጊዜ የማይከፈለውንና ሰይጣንን ፈጽሞ ድል ያደረገውን እውነተኛውን አምላክ እንደሚጠሩ አውቀው በልበ-ሙሉነት ክርስቶስን ሊማጸኑ ይገባቸዋል።